Eba Blanco de Angulo Eusko Alkartasunako idazkari nagusiak Irailaren 21ean Laguardian Gure Nortasuna lelopean ospatutako Alkartasun Egunean, hau da, gure alderdiaren jaian, egindako adierazpenen gai nagusia estatus politiko berria izan da.

Blancok estatus politiko berriaren egutegia aurreratzeko eskatu dio zuzenean lehendakariari. “Ostegunean Politika Orokorreko Osoko Bilkuran proposatu zuen estatus politiko berriaren egutegia berandu doa. Ezin dugu 2026ko ekainean alderdien balantzekin egon. Hauteskundeak aurreratu gabe, 2027 da gure epemuga. 2027tik aurrera ezinezkoa izango da eta beste aukera leiho historiko bat galduko genuke”, ohartarazi du. 2026ko ekainerako mahai gainean egon behar du gutxieneko akordio bat alderdi demokratikoen artean, estatus politiko berri baterako. “Lehendakariak EAEko arduradun politiko nagusi gisa gidatu behar duen prozesua denez, lidergoa eskatzen diogu estatus berriaren bide-orria aurreratzeko. Bide honetan aurrera egiteko gure baldintzarik gabeko kolaborazio osoa du”.

Idazkari nagusiak euskal agendaren erdigunean kokatu du estatus berria, egungo marko politikoa atzean utzita. Gernikako Estatutuaren eskumenak erabat betetzea eskatu du, Estatuak 46 urte bete ez dituelako. “Baina, hain zuzen ere, bete gabeko 46 urte horiengatik, Gernikako Estatutuak jada ez du balio euskal herritarron eskaera sozial eta politikoak asetzeko. Herri hau asko aldatu da 1979az geroztik, eta Estatuarekiko egungo harreman ereduak, porrot egindako sistema, ez dituelako batez ere gure eguneroko arazoak konpontzen, etxebizitza duin baterako sarbide unibertsala, adibidez. Hortaz ez digu ezertarako balio. Gainera, Ayuso eta Abascalen eskuin muturrak Espainia gobernatzeko aukera errealak ditu eta gure autogobernua arriskuan dago”. Blancoren hitzetan, “Estatuak plurinazionaltasuna onartzeko unea da. Euskal Herria bezalako estaturik gabeko nazioak, Eskuin muturraren aurrean euste harresirik onena gara”.

Galder Agudo Bezi Gazte Abertzaleakeko idazkari nagusiak gazteriaren arazoetara eraman du arreta. “Euskal Herriko gazteriak arazo larriak ditugu, hala nola, etxebizitza duina eskuratzea, lan prekarietatea eta osasun mentala, eta horiek kronifikatu egin dira, gobernatzen gaituzten alderdiak ez direlako gai guri konponbideak emateko”, adierazi du bere diskurtsoan. Agudoren hitzetan, estatus politiko berri bat ezinbestekoa da, “subiranotasuna Madriletik eta Parisetik pasa behar izan gabe Bidasoaren bi aldeetan langileok lan eskubide berdinak izatea erabaki ahal izatea da. Subiranotasuna gure eguneroko bizitzaren kostura egokituko den lanbide arteko gutxieneko soldata bat hemendik ezarri ahal izatea da. Burujabetza ongizatea da, eta Espainiako eta Frantziako estatuen menpe gauden bitartean ez da modurik izango euskal herritar guztiontzat bizitza duin eta justu bat bermatzeko”.

Alkartasun Egunaren ekitaldi nagusia Arabako Errioxan pertsona erreferentzialekin egindako solasaldia izan da. Berrogei minutuz aritu dira hizketan mahastizaintza eta ardogintza sektoreaz eta olioaz, eskualdeko zerbitzu publikoen egoeraz, hezkuntza eskaintzaz eta euskararen presentziaz, kulturaz eta inguruko euskal nortasunaren ezaugarriez. Mahai-ingurua bukatuta, eskualdeko abertzaleen nortasuna eta balioak ordezkatzen dituzten bi pertsona omendu dituzte. Hain zuen ere Teodoro Martinez de Cañas, 1977ko uztailaren 25ean ikurrina lehen aldiz altxatu zuen Lezako alkatea eta Loli Sarasua Ruiz de Gallo, Lezako alkatea ere bi legegintzalditan eta B ereduaren aitzindarietako bat Laguardian. Kultur jarduera gisa, Zintzo upategira bisita gidatua ere antolatu dute. Alderdiaren egunean ohiko herri bazkaria ere izan da. Gainera, EH Bildu, ERC, Compromis, Mes per Mallorca, Mes per Menorca eta Estau Aragoneseko ordezkaritzak Laguardian izan dira.

Eba Blanco de Angulo idazkari nagusiak EAErako eta Nafarroarako estatus politiko berri bat “lehenbailehen” adosteko beharra azpimarratu du. Alderdia sortu zela 39 urte gaur bete direla eta, 1986ko irailaren 4an hain zuzen ere, alderdiko agintari gorenak beste behin ohartarazi du Euskal Herriarentzat mehatxu atzerakoia dela ultraeskuinaren agenda politikoa ezartzea. “Madrilgo gobernuak Estatua plurinazionala dela eta, beraz, nazio bat garela politikoki onartzea ultraeskuinaren aurkako euste-hormarik eraginkorrena da. Hauteskundeetako emaitzek erakusten duten bezala, hemen ultraeskuinaren pozoia ez da hainbeste sartzen. Komunitate gisa kohesionatuago egotea eragiten duten beste balio batzuk ditugulako gertatzen da hori, baina kontuz, aurrera egin behar dugu, denbora gure kontra baitoa”.

Blancok onartu du PSOEren azken ustelkeria kasuak beste oztopo bat direla esparru politiko berri baterako bide korapilatsuan, “baina Kataluniak frogatu zuen aldebakarreko bidea ez zela bideragarria” eta, beraz, Pedro Sanchezen alderdiarekin negoziatzea baino ez dagoela. “Berez, La Moncloatik lortu gabe dauden transferentziak jasotzea, hala nola, gizarte segurantza, langabeziagatiko prestazioa, eta aireportuen kudeaketa ondo dago, Estatuak 46 urte baitaramatza Gernikako Estatutua urratzen. Kontua da oso berandu eta gaizki iristen dela. Espainiako Estatua nabarmen porrot egin duen egituraketa politikoa da, eta ez ditu inondik inora euskal herritar gehienon espektatiba politiko eta sozialak betetzen”, azaldu du. “Hala, herri honetako indar demokratiko guztiei dei egiten diegu 2026ra arte geratzen diren lau hilabete hauetan, estatus berri baterantz aurrera egitea ahalbidetuko digun minimoen akordio bat bila dezagun”.

Euskal nazionalismoak XXI. mendean izan duen indarrari buruz, Blancok mezu argia zabaldu du: “guretzat abertzale izatea ez da ideal erromantiko bat. Abertzale gara bidegabekeria politiko eta sozialak abolitzeko. Euskal nazionalismoaren kasuan, 2025ean, abertzaletasuna eta demokrazia eta giza eskubideen errespetua gauza bera dira, eta ez dugu ulertzen batzuek gauza bat besteari baino lehentasun handiagoa ematea. Gu beti egongo gara historiaren alde zuzenean, adibidez atzo Bilboko kaleetan gertatu zen bezala, La Vuelta pasatzerakoan Palestinako herriaren genozidioa munduaren aurrean ozen salatuz”.

Memoria demokratikoari buruz, zera esan du: “Lauaxeta fusilatu zuen ideologia Txiki eta Otaegi fusilatu zituen bera da. Gaur egun nazio gisa ditugun eskubideak ukatzen jarraitzen duen ideologia bera. Are gehiago, batzuen eta besteen arteko konparazioak egiten dituztenek, ederki dakite ideologia hori indar handia hartzen ari dela. Abertzaleen artean, gaiaren erroan adostasuna egon beharko litzateke gure historiaren puntu honetan”, adierazi du idazkari nagusiak.

Era berean, herritarren segurtasuna ikuspegi demokratiko orokor batetik hartu du hizpide Blancok. “Arduragabekeria ikaragarria da delinkuentzia eta immigrazioa lotzea, ultraeskuinaren marko maltzur eta piromanoan erortzea baitakar. Hala ere, horrek ez du esan nahi herritarren segurtasunaren eztabaida baztertu behar denik, polizia-eredua barne, argi baitago herritarren zerbitzura dagoen gertuko polizia batetik desbideratuta dagoela”.

Estatus politiko berri baterako bidea sozialdemokraziatik jorratzea aldarrikatu du gure Harreman Instituzionaletako idazkari Iker Ruiz de Egino Begoñak, Alkartasuna Fundazioaren Itsas Gudari egunean. “Oro har euskal gizartea aurrerakoia da baina kontserbadorea aldi berean. Gehiengook muturreko ideologietatik urruti kokatzen gara, hortaz, sozialdemokrazia izan beharko luke estatus berriaren oinarria”, azaldu du.

Estatus politiko berri baten beharra politikaren “lehen lerrora” eramatea eskatu du Ruiz de Eginok. “Aste osoa daramagu fiskalitateaz eta AHTak nondik pasa behar duen eztabaidatzen. Zentzugabekeria da. Eztabaidak askoz ere onuragarriagoak izango lirateke herritarrentzat, herri ikuspegi batetik egingo bagenitu eta ez lurralde interesetatik. Herri txiki bat gara, baina komunitate handi bat”. Ildo horretatik eskatu du EAEko legealdi honetako helburua estatus berria onartzea izatea. “Batzuk abertzale harroak gara, eta Erabakitzeko Eskubidearen aldeko gehiengo politikoa dago, baina guztiok gure bizi-kalitatea hobetu nahi dugu. Gernikako Estatutuak jada ez du balio herri bezala aurrean ditugun erronkei aurre egiteko”, gehitu du bozeramaileak.

Bermeon egin ditu adierazpenak, Alkartasuna Fundazioak antolatutako Itsas Gudari Egunean. Estatus politikoa eta erabakitzeko eskubidea izan dira, hain zuzen, eguneko gai nagusia. Hauen inguruan aritu dira ‘Demokrazia. Erabakia. Subiranotasuna’ solasaldian. Autodeterminazioa eta independentziarako bidean Euskal Herriak dituen erronka eta aukerei heldu die ekitaldiak. Estatutu berriaren proposamena, Europar Batasunean argitasun esparru baten beharra eta negoziazio politikoari buruz hitz egin da, besteak beste.

Gasteizen legebiltzarkide eta EH Bilduko Politika Instituzionaleko arduraduna, Unai Urruzuno Urrestik, prozesuan aurrera egiteko leihoa identifikatu du. “Madrilen beste gobernu bat dago, ez dut kalifikatuko baina beste bat da, eta Euskal Herritik abiatuta aukera berria landu behar dugu”.

Idurre Bideguren Gabantxo, koalizio independentistaren senataria eta Bermeoko alkate ohia, solasaldian aritu da ere. Estatuko erakundeetan subiranotasunaren alde egiten den lanari buruz hitz egin du. “Herri bezala guregan eragina duten gaiei buruz hitz egiten den eremuetan dauden negoziazioetan parte hartzearen garrantzia erakusten ari gara”. Esan duenez, “Estatuaren egoera eta unea batetik, eta hauteskundeetako emaitzek bestetik, gure kabuz erabakitzeko ireki duten zirrikitua aprobetxatu behar dugu”.

Gizarte eragileen hitzak ere entzuteko aukera egon da. Gure Eskuko ordezkari Irantzu Perello Lafuenteren hitzetan “gure helburua herria ez lokartzea da. Guztiok batera bultza eginez, gure herria aske izatea lortu dezakegu, ez dugu zergatik Konstituzioaren menpe egon behar”.

Zelai Nikolas Ezkurdia legelariak, bere aldetik, erabakitzeko eskubidea Europako legerian kokatu du. Hain zuzen ere bermeen araubide europarra defendatu du auziaren balizko irtenbide bezala. “Tresna aproposa izan daiteke hain oinarrizkoa den erabakitzeko eskubidea lortzeko bidean aurrera egiteko”.

Urtero bezala, alderdiaren Alkartasuna Fundazioak Itsas Gudari Eguna ospatuko du Bermeon, martxoaren 2an, 1937an Matxitxako lurmuturraren inguruetan gertatutako itsaso-borroka oroitzeko asmoarekin. Nestor Basterretxearen ‘Matxitxakoko Guda’ eskulturan egingo den omenaldiarekin batera, ‘Demokrazia. Erabakia. Subiranotasuna’ solasaldia ere antolatu du Fundazioak.

Egunaren jarduerak hasteko, ohiko lore-eskaintza egingo da itsasoan. Goizeko 11:00etan ekitaldiek lehorrean jarraituko dute ikurrinaren altxaerarekin eta gudariei omenaldiarekin ‘Matxitxakoko Guda’ eskulturan. Orain dela 88 urte bertako uretan borrokatu zuten itsas-gudariak oroituko ditu Alkartasuna Fundazioak.

Ondoren ‘Demokrazia. Erabakia. Subiranotasuna’ solasaldia burutuko da Bermeoko Kafe Antzokian. Lehen mailako hizlariak elkartuko dira bertan: Eba Blanco de Angulo, Eusko Alkartasunako Idazkari Nagusia, Idurre Bideguren Gabantxo EH Bilduko senataria eta Bermeoko alkate ohia, Zelai Nikolas Ezkurdia legelaria eta Irantzu Perello Lafuente Gure Eskuko kidea, hain zuzen.

Euskal Herriaren estatus politiko berriaren eta berme guztiekin erabakitzeko eskubidearen aldeko mobilizazio sozialari buruzko topaketa izango da. Gaia bai erakunde publikoetatik egindako lanaren, zein eragile eta legelarien ikuspuntutik jorratuko dute aipatutako lau emakumeek. Hortaz, Estatutu berriaren proposamena, Europar Batasunean argitasun esparru baten beharra, negoziazio politikoa, eta ‘Gure Esku’-ren lana aztertuko dira, besteak beste.

Eusko Alkartasunako idazkari nagusiak Euskal Bidearen inguruan adierazi du “subiranotasunak azken 40 urteetan izan duen proposamen pragmatikoena”, urte askoren lanaren ondoren lortutakoa. Zentzu berean, Euskal Bidea bi iturrietatik edaten duela azaldu du: instituzionaletik eta iturri sozialetik. “Abertzaletasun historiko instituzionalaren esparruan, Eusko Alkartasunaren alorra dena, proposamenak Carlos Garikoetxea lehendakariaren Liburu Gorritik edaten du, bere egunean Ibarretxe Plana bezala ezagutu zen Estatutu Berriaren Planak edan zuen bezala”, esan du Urizarrek.

Hala ere, Eusko Alkartasunako idazkari nagusiak defendatu du Euskal Bidearen proposamena Estatutu Berriaren Plana baino urrunago begiratzen duela. Azken hori erakundeen eremura mugatu zen, baina Euskal Bideak “ezaugarri sozial aurreratuagoa dauka: ez du bakarrik azkeneko mugarria planteatzen -Euskal Estatua-, baizik eta helmugara iristeko behar den bidea ere marrazten du”.

Urizarrek gehitu du Eusko Alkartasunak “subiranotasunaren bidea pausoz pauso eman behar den bidea da, Euskal Herriko errealitate administratibo bakoitzean dauden gehiengo politikoek ezartzen duten erritmoaren araberakoa”. “Ez ditugu epeak baldintzatuko, baina aldi berean ez dugu Euskal Herriko errealitate ezberdinetan subirautza politiko, ekonomiko eta sozialean aurrerapausoak emateko aukerei uko egingo”, azpimarratu du.

Modu berean, EAko idazkari nagusiak esan du bidearen hasieran egon arren, bi alorretan jada irabazi egin dela: alde batetik, urte askoren ostean “irudipenen” mailan egon ondoren, egun independentzia eztabaida politikoaren erdigunean dago. Bestetik, euskal gizarteak “guztiz barneratua dauka erabakitzeko eskubidea lehen mailakoa dela”, adierazi du.

Urizar: “EAJ erabakitze eskubidearen aurrean definitzeko beldur da”
Segidan, Urizarrek EAJk Euskal Bidearen aurrean erakutsi duen jarrera kritikatu du: “EAJk proposamenaren aurka plazaratzen dituen kritikak, jeltzaleen beldurra bakarrik adierazten dute; erabakitze eskubidearen aurrean planteamendu teorikoa alboraturik, ikuspegi praktikoaren inguruan definitu behar direnean sortzen zaien beldurretik eratortzen dira kritika horiek”, esan du, gero honakoa gehitzeko: “Argi daukagu, ordea, Euskal Bidearen gizarteratzearekin batera, proposamenak EAJren oinarri sozialaren zati handi batekin bat egingo duela, hots, nazio eskubideen alorrean pausoak eman nahi dituen zati horrekin”.