XXI. mendeak oso bestelako etorkizuna izan beharko luke: diplomazia, elkarrizketa eta elkarrekiko errespetua, herri guztien arteko elkarbizitza baketsuaren berme gisa. Hala ere, beste behin ere, potentzia handiek alde batetik potentzial ekonomiko handia duten lurraldeen gainean dituzten interes ekonomikoek eta, bestetik, migrazio-tentsioak, eta askotariko eragin ideologikoak baretzeko komenientzia geopolitikoak, beste herri bat, Saharahuia, berriz ere isilarazi eta giltzapetzera daramate, Estatu subirano gisa existitzeko eskubidea ukatuz.

Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren azken erabakiak zuzenean egiten du talka bere Batzar Orokorrak berak onartutako ebazpenetatik eratorritako ibilbide eta jurisprudentzia guztiarekin. Halaber, ez da harritzekoa jakitea bost kide iraunkorretatik hiruk (Frantzia, Ingalaterra eta Estatu Batuak) onartu egin zutela Espainiako gobernuak 2022an hartutako erabaki zentzugabea, Marokok aldebakarrez proposatutako Sahararako autonomia-planaren alde eginez, Saharahui herriaren ordezkari legitimoa den Fronte Polisarioari kontsultatu gabe. Plan hau, sortu den moduagatik hilda jaio da, eta mamia, Marokok Saharahui herriari ezarritako basailutza instituzionalizatuaren proposamena besterik ez baita.

Auzia ezin da ondo amaitu, ez baitaki abandonatu eta basamortuan aparkatu herri oso baten errealitatea zein den. Ez ditu aintzat hartzen nazioarteko zuzenbidea errespetatzea eskatzeagatik preso dauden gizon eta emakume guztiak, eta begiak ixten ditu torturatuen, desagertutako pertsonen eta hildakoen kopuruaren aurrean.

Honelako erabakiek herri oso baten itxaropena txikitzen dute, baina, bereziki, Saharako belaunaldi gazteena. Bereziki gazteak, ezin ditugu beren kasa utzi.

Inoiz ez da berandu hausnartzeko.

NBEko Batzar Nagusiak, Afrikako Batasunak, Europar Batasunak eta gure nazioetako gizarte zibilak ezin dute beste alde batera begiratu. Batasuna, ekintza eta itxaropena, baldin eta oraindik uste badugu politika gutxi batzuen interesetatik harago doala.

Sahara Hurra!

Lorena Lopez de Lacalle Arizti

Nazioarteko Politikako idazkaria

Hala ere, akordioko argazkian munduko hogei bat buruzagi agertzea, ezin da argazki populista eta hipokrita izan.

Israelek 30.000 palestinar baino gehiago hil ditu, borrokalariak ez diren gizonak, emakumeak eta adingabeak barne, eta buruzagi horietako askok ez zuten uste Israel genozidioa egiten ari zenik. Adibiderik nabarmenena Georgia Meloni Italiako Ministroen Kontseiluko lehendakariarena da, sarraskia gertatu eta bi urtera, terminoa saihesten jarraitzen baitu.

Ezin da izan 68.0000 pertsona baino gehiago akabatu dituen genozidio bat burutu edo baimendu dutenak, salbatzaile gisa agertzea gero argazkian, eta hori pairatu duenak berriz, herri palestinarra hain zuzen ere, erabat suntsitutako lur batera eta etorkizun oso zalantzagarriarekin itzultzen diren galtzaileak izatea.

Negoziatzaileen artean Euskal Herriko eta Irlandako bake prozesuan bitartekari izan zen Jonathan Powellen mailako pertsonak badaude ere, tamalez Egiptoko bake akordioak ez du palestinarren auzia konpontzen. Netanyahurekin bakea ezinezkoa izango da, eta ikusteko dago Israelgo herritarrek zer bozkatzen duten bi urte luze hauen ondoren. Hala eta guztiz ere, espero dugu, akordioa sinatzen den momentutik aurrera, bide sendo bat hastea, hau bezalako gatazka korapilatsu askatzen joateko eta hortaz, behin betiko bakean amaituko dena.

1. Munduaren begien aurrean egindako herri palestinarraren genozidioaren salaketa argi eta borobila.

2. Estatuei eta agintari publikoei Israelgo Estatuarekin harremanak hausteko eskatzea.

3. Israelgo Estatuari zuzendutako armamentuaren eta teknologia dualaren bahitura osoa.

4. Europar Batasuna-Israel elkartze akordioaren etena.

5. Gazako biztanleei elikagaiak berehala ematea.

6. Estatu palestinarraren aitortza

7. Bide diplomatikoa, gerraren amaierarako baliabide bakarra.

8. Errefuxiatuen itzulerarako funtsak askatzea eta Estatu Palestinar subirano aske eta baketsua berreraikitzea.

Alkartasuna fundazioak 2024ko Alkartasuna sariekin omenduko ditu Baleak Elkartea eta Philippe Aramendi abertzale historikoa, euskal kultura bultzatzeko egindako lanagatik. Jokin Etxebarria “Bake Bidea” mugimendu zibileko kidea Euskal Herriaren garapen eta kohesioari egindako ekarpenengatik, eta Irungo Harrera Sarea, migratzaileekin egindako lan humanitarioagatik.
Sariak Urriaren 26an banatuko dira, Baionako Le Bayonne hotelean, goizeko 11:00tan hasiko den ekitaldian.

Alkartasuna fundazioak aintzat hartu du Baleak Elkarteak 1987tik euskal kultura eta hizkuntza sustatzeko egin duen lana. Euskara ikastaroak, bertso saioak, euskal kantutegi herrikoia zabaltzeko jarduerak edota topaketa gastronomikoak antolatu dituzte urte hauetan zehar.

Philippe Aramendi abertzale historikoak ere omenaldia jasoko du. Ibilbide luzea egin du Urruñako (Lapurdi) hezkuntza eremuan euskararen sustapenean, bai Seaska Ikastolen Elkarteko lehendakariordea gisa, Piarres Larzabal Kolegioaren eta bertako ikastolen buru bezala edo Ezkerreko Mugimendu Abertzalea (EMA), Abertzaleen Batasuna (AB) eta Euskal Herria Bai (EH Bai) koalizioko militantziaren bidez. Gaur egun Urruñako alkatea da eta Euskal Herriko Mankomunitateko (Iparralde) kidea.

Normalizazio politikoari eta gizarte-kohesioari egindako ekarpenengatik jasoko du saria Jokin Etxebarriak Euskal Herriko bake prozesuaren aldeko “Bake Bidea” mugimendu zibileko kideak. Euskal preso eta iheslari ohiei herritartasun estatusa berreskuratu eta bizitza duina berreraikitzeko laguntza ematen dien Ipar Euskal Herriko Harrera Elkarteko koordinatzailea ere bada.

Irungo Harrera Sareak egindako lana ere aitortuko du Alkartasuna Fundazioak. 2018An sortu zen auzo-antolakuntza solidariotik, prekarietate eta abandonu egoeran dauden migratzaileei harrera duina egiteko. Elikagaiak, garbiketa, arropa eta osasun-laguntza ematen ditu eta, horrez gain, arreta humanitario integralerako eskubidearen aldeko kontzientziazio-ekintzak antolatzen ditu.

Guztiek egindako ekarpenengatik Nestor Basterretxearen “Zazpiak bat” domina jasoko dute.

Eusko Alkartasunak bat egin du Sare Herritarrak larunbatean, urtarrilak 13, Bilbon deitutako Konponbiderako Giltzak manifestazioarekin.

Euskal Herriko beste ehunka eragile soziopolitikorekin batera, bat egin du Bizkaiko hiriburuan publikoki salatzeko salbuespen-legeak dauden bitartean oraindik ateak itxita daudela euskal presoen eskubideei dagokienez.

Gizarteak zenbat eta giltza gehiago izan, orduan eta gehiago itxiko dira zauri mingarriak, eta horrekin batera, aukera berriak irekiko dira benetako bakea eta gure herrian hainbeste nahi eta behar den normalizazioa betiko lortzeko.

Eusko Alkartasuna aurten ere Sarek Herritarrak antolatutako manifestaziorekin bat egiten du, euskal presoak urruntzeko politikak buka ditzaten ozen eskatzeko. Bizikidetza osoa izan dadin, ezinbestekoa da, halaber, Espainiako Gobernuak sakabanaketarekin amaitzea eta pertsona horien giza eskubideak errespetatzea. Haien urraketa senideei ere eragiten dien zigor berezia da. Alderdiko arduradun nagusiek, Eba Blanco idazkari nagusia buru dutela, bertaratuko direla baieztatu dute jada.

Bi urte geroago, Eusko Alkartasunak Etxera Bidea Gertu izeneko deialdiarekin bat egiten du La Casillatik Zabalburura, euskal gizartearen gehiengoak baztertzen dituen espetxe-politika bereziak salatzeko.

Alderdi guztiak, salbuespenik gabe, bete-betean inplikatzen dira Euskal Herriko bake-prozesuan;
Eskuin unionistatik hasi eta ezker independentistaraino, agintari gorenak buru, mahai inguruan eseri dira luzeegi pairatzen darabilgun gatazka armatu eta politikoari amaiera emateko moduaz hitz egiteko. “Ezin gara 2036ra iritsi zauri irekiekin. Ezin diogu beste belaunaldi bati ezarri guk bizitako sufrimendua eta liskarra. Edozertarako prest gaude bakearen alde; eskerrik asko gizarte zibilari egin beharreko bidea erakusteagatik eta begiak irekiarazteagatik”.
Irudikatzen ahal duzue halako adierazpenik? Ia fantasia politikoa da Bidasoaren alde honetan. Baina Iparralden gertatzen ari den egitatea da. Alderdi eta eragile politiko guztiak aho batekoak dira; errepublikanoetatik hasita, Modem, UDI, ezker osoa, ekologistak, eta jakina, abertzaleak, GUZTIEK, argi dute dute Bake Bidea ez dagoela bukatuta. Eta gogorarazten dute, halaber, Espainian eta Frantzian ohiko legea aplikatu behar dela; ohiko lege osoa, baina ohiko legea besterik ez, salbuespenik gabe. Salbuespenezko politika horien artean, jakina, espetxe-politika dago.
Hauexek izan ziren Etchegaray Lehendakariaren hitzak Aieteko Adierazpenaren urteurrenaren ondoren: “Parisen ez gaituzte entzun nahi. Euskal Herria ez al dago jada Frantzian? Arazoak konpontzeko orduan Frantzia existitzen ez bada, esan beharra dago. Presoena edo euskararena bezalako gaietan aurrera egin nahi dugunean, orduan frantziar estatua zailtasun handia bihurtzen da. Euskadi bere berezitasunak dituen lurraldea da; hobe du Frantziak horretaz jabetzea soluzioen bidean aurkitu nahi bagaitu”. Irudikatzen ahal duzue halako adierazpenik Urkullu lehendakariaren ahotan?

Max Brisson, Les Républicains-eko senataria Pirinio Atlantikoetako eskualdetik: “Presoen auzia konpondu behar da dagoeneko; jasanezina da igarotzen den minutu bakoitza. Justizia trantsizionaletik urrun gaude oraindik. Ikuspegi partekatua eraiki behar dugu, objektibotasunez, baina sufrimendu guztiak eta desadostasun guztiak geureganatuz. Gainditu beharreko bi oztopo ditugu: Estatuaren indiferentzia batetik, eta gure artean borrokatzeko dugun erraztasuna. Adostasuna gasolinaz balitu behar dugu; horrek jarriko bait gaitu martxan”. Irudikatzen ahal duzue halako adierazpenik Alberto Catalan senatariaren ahotan?

Irudimen ariketa hori zaila zaigu, baina egin beharra dago benetan Euskal Herria bakean ikusi nahi badugu; Giza Eskubideak urratu gabe eta salbuespenezko legerik gabe, politikak arazo sozialak konpontzeko eta eztabaida guztiak onartzeko balioko duen. Eta eztabaidetan, jakina, herri gisa dagokigun Autodeterminazio eskubidearen aitorpena demokratikoki emango den.

Irudimena hezurmamitzen joan dadin, emakume politikari belaunaldi berriei ere bide eman behar diogu. Emakumeak diot emakumeen falta sumatzen dudalako ETArik gabeko 10 urte hauen atzerabegiran. Kontua ez da ez garela egon, baizik eta berriz ere historiatik ezabatuak izan garela. Lerro hauetatik, nire aitortzarik zintzoena bidali nahi diet Rosa Rodero, Maixabel Lasa, María Jauregi, Dolores Gonzalez Katarain, Rosa Lluch… bezalako bakearen aldeko emakumeei; eta Ahotsak-en parte hartu zuten emakume guztiei, filosofia honen baitan ibiltzeagatik lanean: gatazkaren izaera politikoa onartzea, konponbidean emakumeen parte-hartzea aldarrikatzea, emakumeak ere gatazkaren parte diren heinean, eta konponbide politiko eta demokratikoaren beharra aldarrikatzea, bai eta euskal herritarren erabakitzeko eskubidea ere. Hau 2006an izan zen. 15 urtetan, zenbat giza enpatia eta ausardia politiko utzi dugun bidean!

Eta belaunaldi berria diot, zeren gurea, “bake modua on” jartzen saiatzen bagara ere, bada bere erosotasun espaziotik mugitzen tematzen denik. Bakea egiteko modua irauliko diguten gazteak behar ditugu; iraultza behar dugu orain arte eraikitzeko gai izan ez garenari beldur gabe eta eskuzabaltasunez ekiteko; egia, justizia, erreparazioa, eta noski, ez errepikatzea. Biktima guztiei zor diegu, isilean eta fokurik gabe lan egin dutenei, bakea gatazkaren zitalkeri guztien gainetik jartzen jakin dutenei… Eta “nik ez dut Euskadi Bakean ikusiko, baina zuk, alabatxo, ahal duzun guztia eman ezazu gerta dadin” esan dutenei. Horregatik guztiagatik, eta horiengatik guztiengatik, egin dezagun gure irudimenaz bakearen iraultza.

Gurea gizarte langilea da, borrokalaria eta ausarta. Emakume eta gizon askok bizitza eman dute guztion eskubide eta askatasunaren defentsan. Eta baita ere burugogorra da euskal gizartea; bakea garesti ordaintzen dela jakin arren, berau bilatu eta aurkitu ondoren, gurean ezartzen tematuta gaude. Euskal gizarte zibilak biktima guztiei eman die hitza eta konfiantza. Euskal gizarteak ez du ahazten, eskubideen urraketa oro, edota errepresio zein tortura kasuak aitortzera arte egia eskatzen jarraitu behar dugulako. Eta noski, bere odolean darama ETAren krimenen oinazea.

Eta horrekin guztiarekin ere aurrera doa, bakegintzan eta elkarbizitzan bidegile. Artean, alderdi politiko gehienak erretrobisoreari begira bizi dira alderdikoi, Euskal Herriak pairatutako gatazka urteak patrimonializatu nahian, edo.

Bagara benetako bakea, memoria osoa eta biktima guztientzako aitortza lortzeko erakunde, mugimendu, fundazio, alderdi, familia eta antolakunde ezberdinekin urte luzez gabiltzanak. Eta honetan dihardugun bitartean, PNV eta PSEk alderdikeritik Herri interesetik baino gehiago duen mozioa aurkeztu dute. Fernando Buesa fundazioa- beste batzuen artean- izanik mozioaren eragile, uste dugu laguntza baino oztopo dela Euskal Herriko benetako elkarbizitzarako. Eta hau diogu Jaurlaritzak daraman txertaketa kudeaketa kaltegarritik fokoa atera, eta biktima batzuengan soilik jartzen duelako foko hori, beste biktima batzuen mina areagotuz.

Mozio hau bezalako alde bateko ekimenak, elkarrekin landu ez badira, konfrontazioa elikatzen dute, eta gizarte zibilaren lana boikoteatu, bide batez. Bakearen alde lan egin nahi badugu, ekin diezaiogun elkarlanetik, guztion artean, ez dezagun sentitu Benedetti poetak zioena: “en realidad somos un país tan peculiar, que quien pacifique a los pacificadores un buen pacificador será”.

Elkarbizitzaren alde lan egin nahi badugu, egin dezagun gizalegez. Ulertu dezagun gizalegezkoa dela gertuko norbait kartzelatik irteten denean poztea, eta gizalegezkoa dela benetako birgizarteratze prozesuan laguntzea. Ulertu dezagun norbait askatzen dutela ospatzea ez dela inondik eta inora ETAko biktimak inolaz iraintzeko, gutxiesteko edo mespretxatzeko.

Eusko Alkartasunatik beti arbuiatu izan dugu bortizkeria oro, datorren tokitik datorrela, eta hain sutsuki defendatu ditugu eskubide guztiak pertsona guztientzat. EArentzat benetako elkarbizitza eraikitzeko hain nabari eta beharrezkoa den premisa hau, funtsezko zaigu halaber bide honetan aurrera egiteko; ez da legezkotasun edo zilegizkotasun kontua; errespetua eta enpatiarena baizik.

ETAren oinordeko edo horrelako edozein lerdokeri deitzen digutenoi gogorarazpen bat luzatu nahi diegu; EH Bildu da gaur gaurkoz biktima guztiak aitortzen dituen eta memoria osoa aldarrikatzen duen indar politiko bakarra, Euskal Herriaren bakegintzan eta elkarbizitzan urratsak ematen jarraitzen dugun bitartean. Tamalez, ezin dezakegu berdina esan Espainiako eta Frantziako gobernu zein alderdien alde.

Bilduren eraketa bera bakearen aldeko apustu argia da. Apustu horretan denok genuen asko jokoan; eta irabazi genuen. Jada 3 urte pasa dira ia ETA guztiz desagertu zenetik, Euskal Herriko zein nazioarteko jende askoren lan ixil eta beharrezkoari esker. Orain, bera gabe bizitzen ikasi behar dugu, normaltasun berriak hau ere bait dakar bere baitan. Eta normalizazio honetan, normala behar du presoak birgizarteratu nahi izateak bakegile bilakatu daitezen. Normalizazio honetan, arauak betetzeak normala behar du presoak Euskal Herriko kartzeletara gerturatzeko, zigorraren 3/4ak beteak dituztenak edo larriki gaixo daudenak askatzeko, edo oraindik batuketak egiten ez dakiten umeek ez ditzaten hainbeste kilometro batu euren motxiletan gurasoak ikusi ahal izateko.

Euskal gizarte zibilak erakusten digu zein den egin beharreko bidea; ekin diezaiogun bada. Bakoitza bere erritmora, postura ezberdinak ulertuz, eta beti pertsona guztien eskubideak errespetatuz. Alderdioi tokatzen zaigu bakegintza, elkarbizitza eta normalizaziorantzako aurrerapauso horiek indartzea, urte luzeegitan itolarrian izan gaituen egoerara bueltatu ez gaitezen. Bakea zorrozteko garaia da; ekin diezaiogun.

Eba Blanco de Angulo
Eusko Alkartasunako Idazkari Nagusia

Txosten horiek orain bi aste irten ziren, eta euskal hedabideetan zein gizarteko eragile ezberdinetan oihartzun zabala izanagatik ere, espainiar alderdi politikoek ez dute horren inguruan ikertu nahi. Kongresuan atzera bota ziguten GAL, Felipe Gonzalez eta Estatu Terrorismoa lotzen zituen ikerketa batzordea egiteko eskaria. Eusko Alkartasuna, ordea, eta euskal gizartea oro har biktima guztiek merezi duten EGIA, AITORTZA eta ERREPARAZIOA lortzeko tematuta gaude, eta Kongresuan PSOEk itxi diguna, Senatuan irekitzen saiatuko gara.

Baina Estatu Terrorismoa ez da erakundeetan ikertu beharreko gai bat soilik. Elkarbizitza sendoa eraiki nahi badugu, espainiar gizarteak ere jakin behar du zer nolako gobernuak izan dituen, eta bere iragana berrikusi behar du, etorkizuna bakean eta demokrazian eraiki nahi badu. Podemoseko bozeramaileak esan zuen Kongresuan “todo el mundo sabe lo que pasó” GALen kontuarekin. Hori, tamalez ez da horrela. Eta informazio hori etxe guztietara heltzeko erreminta baliagarria, Telebista eta Irrati publikoa dira, kasu honetan RTVE.

Horregatik, Idurre Bideguren Gabantxo gure senatariak, honako galdera luzatu dio RTVEko zuzendari Rosa Maria Mateori:

Egunon, buenos días, Señora Mateo.
Hace dos semanas, salieron a la luz unos informes desclasificados de la CIA que apuntaban al expresidente Felipe González y sus gobiernos como creadores y organizadores de los GAL. En Euskal Herria numerosos medios se hicieron eco de estas informaciones, no así los grandes medios del estado. Tampoco RTVE.
Entendemos que una radiotelevisión pública debe de guiarse por el deber de información sobre los temas relevantes para su ciudadanía, y creemos que este lo es.
Por eso le quiero preguntar, si considera que los vínculos de un expresidente con el GAL no son merecedores de cobertura por parte del ente que usted preside.
Muchas gracias.

Señora Mateo, sabe usted perfectamente que los GAL tuvieron y tienen un impacto enorme en la sociedad vasca y también en la sociedad española. Porque es un capítulo negro de la historia del estado español, que aún sigue en la sombra, en la impunidad.

Existen muchas víctimas en este estado; muy diferentes entre ellas, las del franquismo, las de ETA, las del GAL o las víctimas de la tortura. Pero a todas ellas les asisten los mismos derechos: el derecho a la verdad, a la justicia y a la reparación.

Y para ello, es necesario saber, investigar, y asumir responsabilidades. Es necesario aportar luz y reparar el daño causado para construir una convivencia duradera y justa.
Es importante dar visibilidad a los hechos que tanto sufrimiento generaron, y que, ocultándolos, no hacen sino aumentarlo. Hay muchísimas personas que siguen sintiéndose abandonadas.

Un ente público como es RTVE tiene la capacidad de generar opinión, de llevar la información a millones de personas, y por tanto, puede y debe tener un papel importante a la hora de construir la convivencia democrática a la que aspiramos.

Un ente público como el que usted dirige tiene la capacidad de aportar luz a las sombras, de ofrecer a la ciudadanía una visión amplia y no sesgada de lo que ocurrió con los GAL, para que sea la propia ciudadanía la que pueda contar con el relato entero, y juzgar por sí misma. Creemos que ese también es el deber de una radiotelevisión pública, y esperamos que lo comparta.

Le pedimos que sea un instrumento que ayude a avanzar en el objetivo de alcanzar una memoria democrática e histórica inclusiva para todas las personas que aún siguen esperando verdad, justicia y reparación.

Un instrumento para que la ciudadanía pueda conocer todo el relato, todos los puntos de vista y que nadie pueda reescribir la historia sin contar toda la verdad.

Muchas gracias. Eskerrik asko.

Bakegintzaren eta elkarbizitzaren aldeko apustuak erabaki ausart eta bateratuak behar ditu, hala beharrez, aurrera egin nahi badugu; presoen aldeko erakundeekin, eta baita alderdi politiko guztiekin ere.

Bizkaiko Eusko Alkartasunako koordinadore eta batzarkide Iker Rahonak, hala definitzen du egoera:
“Azken egunotan egin diren pintadek- Patxi Ruiz presoaren gose greban fokua jarri nahi dutenak- hauen egileek defendatzen ei dituzten helburuen kontra doaz: bakegintza, Giza Eskubideen errespetua, presoen eskubideen defentsa eta hauen askatasuna”.

“Eusko Alkartasunatik bakegintzaren aldeko eta pertsona guztien eskubide guztiak errespetatzen aldeko borroka garbia izan da, eta horretan dihardugu. Lan honetatik irteten dira espainiar kongresuan 9 talde politikok sinatutako agiria, edota Europar Parlamentuan herri ezberdinetako kideek bultzatutako euskal presoen eskubideen aldeko ekimena. Hau da bide irmoa, atzerabueltarik ez duena, guztion konpromisoan oinarrituta baitago. Berau ibiltzen jarraituko dugu, Herriko Etxe baten edo Batzoki baten atarian egindako pintada batek egoera aldatuko duela sinetsita dagoenik balego ere”.