XXI. mendeak oso bestelako etorkizuna izan beharko luke: diplomazia, elkarrizketa eta elkarrekiko errespetua, herri guztien arteko elkarbizitza baketsuaren berme gisa. Hala ere, beste behin ere, potentzia handiek alde batetik potentzial ekonomiko handia duten lurraldeen gainean dituzten interes ekonomikoek eta, bestetik, migrazio-tentsioak, eta askotariko eragin ideologikoak baretzeko komenientzia geopolitikoak, beste herri bat, Saharahuia, berriz ere isilarazi eta giltzapetzera daramate, Estatu subirano gisa existitzeko eskubidea ukatuz.

Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren azken erabakiak zuzenean egiten du talka bere Batzar Orokorrak berak onartutako ebazpenetatik eratorritako ibilbide eta jurisprudentzia guztiarekin. Halaber, ez da harritzekoa jakitea bost kide iraunkorretatik hiruk (Frantzia, Ingalaterra eta Estatu Batuak) onartu egin zutela Espainiako gobernuak 2022an hartutako erabaki zentzugabea, Marokok aldebakarrez proposatutako Sahararako autonomia-planaren alde eginez, Saharahui herriaren ordezkari legitimoa den Fronte Polisarioari kontsultatu gabe. Plan hau, sortu den moduagatik hilda jaio da, eta mamia, Marokok Saharahui herriari ezarritako basailutza instituzionalizatuaren proposamena besterik ez baita.

Auzia ezin da ondo amaitu, ez baitaki abandonatu eta basamortuan aparkatu herri oso baten errealitatea zein den. Ez ditu aintzat hartzen nazioarteko zuzenbidea errespetatzea eskatzeagatik preso dauden gizon eta emakume guztiak, eta begiak ixten ditu torturatuen, desagertutako pertsonen eta hildakoen kopuruaren aurrean.

Honelako erabakiek herri oso baten itxaropena txikitzen dute, baina, bereziki, Saharako belaunaldi gazteena. Bereziki gazteak, ezin ditugu beren kasa utzi.

Inoiz ez da berandu hausnartzeko.

NBEko Batzar Nagusiak, Afrikako Batasunak, Europar Batasunak eta gure nazioetako gizarte zibilak ezin dute beste alde batera begiratu. Batasuna, ekintza eta itxaropena, baldin eta oraindik uste badugu politika gutxi batzuen interesetatik harago doala.

Sahara Hurra!

Lorena Lopez de Lacalle Arizti

Nazioarteko Politikako idazkaria

EAtik, beste behin, dei egiten dugu zaharkituta utzi duten euskararen legea gainditzeko eta beste hizkuntza lege bat eraikitzeko, euskaldun giza ditugun eskubideak errespeta daitezen. Bestaldetik, Espainiako Gorenak bide eman dio Nafarroako PAIk dakarren eskaerari: irakasleen kidego paralelo bat sortzea ingelesaren derrigorrezko eskakizunarekin. “Hau da, Europako beste inon gertatzen ez dena Nafarroan gertatuko da, Nafarroa izango baita, irakasle-jeneralista hizkuntz atzerritar bat jakitea ezinbesteko baldintza ezartzen duen lurralde bakarra”, salatu du Asenjok. Gogora dezagun PAI programa UPNk sortu zuela helburu argi batekin: euskarazko irakaskuntzaren zabalpena moztea.

Egoera honen aurrean, EAtik bat egiten dugu larunbat honetan, hilak 19, UEMAk deitu duen udaletxeen aurreko elkarretaratzeekin, eguerdiko 12etan. Era berean, bat egiten dugu ere EHE mugimenduak “Lehentasunez euskaraz orain!” lemapean igande honetarako, hilak 20, goizeko 11tan, Baionan, Maulen eta Donapaleun deitu duen elkarretaratzeekin.

Eta beharrezkoa da hori azaltzea, horrela hobeto ulertzen baita zergatik Turkiak eta Siriak denbora behar izan zuten biktimei laguntzeko; zergatik Erdoganek Larrialdi Egoera ezarri zien hiru egunetan turkiar aldean, eta zergatik zentralizatu duen larrialdietarako laguntza guztia AFAD Agentzia sortuz Barne Ministerioaren eskutik.

Aldiz, tokiko komunitateek, hasiera-hasieratik, ahaleginak bideratu eta koordinatu zituzten biktimak erreskatatzeko, zauritutako pertsonei laguntzeko eta hondamendi hartan dena galdu dutenei laguntzeko. Baina Turkian ere lurrikara politiko, ekonomiko eta sozial handia bizi da.

Hauteskunde orokorretarako deia 2023ko ekainaren bukaera baino lehen egin behar zen. Erdoganek maiatzaren 14ra aurreratu zituen, baina askok uste dute ekainetik aurrera ere atzeratuko dituela, juridikoki ezinezkoa bada ere. Eta atzeratu egingo ditu, ez zaiolako komeni orain ospatzea, iraganeko eta egungo kudeaketarekin gero eta lotura eta kritika handiagoa baitu.

Autokraziek, hala nola Erdoganen erregimena, ez dute aintzat hartzen botereen banaketa, eta botere judiziala eta are botere legegilea ere erabiltzen dute, komeni zaielako. Erdoganek moldatu egin du legea, bere xedeetara egokitzeko, eta hauteskundeak legea urratuz atzeratzen baditu, ez litzateke lehen aldia izango. Hor ditugu adibidez Kobane kasuan, buruzagi kurduek jasatutako jazapen politikoa edo atzeratu nahi izan ez den apirilaren 11rako ezarritako HDP ilegalizatzeko Konstituzio Auzitegi turkiarraren epaiketa.

Erregimenaren helburua da oposizioko alderdi kurdu nagusiaren ordezkaritza politikoa eta Turkiako parlamentuko eserleku kopuruan hirugarren alderdia, hau da HDPrekin amaitzea. Eta zergatik? Izan ere, HDP Turkiako bizikidetza baketsuaren alde egiten duen alderdia delako, bere kideen artean beste gutxiengo batzuen ordezkaritza zabala duelako, hala nola armeniar edo yazidiak, eta haintat turkiar ere estatu plurala, laikoa eta aurrerakoia defendatzen dutelako. Barne Ministerioak salaketa faltsuak egin zizkien HDP-ko 20 parlamentariri, eta bada garaia Erdoganen erregimena eta Erdogan bera agerian uzteko. Haren helburu bakarra da 2014az geroztik boterean irautea, oinarrizko askatasun eta eskubide guztiak atzeraka jotzearen kontura, zapalkuntza eta larderia erabiliz herri-protesta isilarazteko eta eragozteko. Eskrupulurik gabeko zentsura egiten du eta disidentzia guztiak zigortzen ditu. Abokatuek, kazetariek, eta feministek beren haragietan sufritzen dute: kargurik gabe atxilotuta, epaiketarik gabeko kartzelaratuta eta epaituak izan direnak inolako berme juridikorik gabe. Eta batez ere emakumeengan tematzen da, beraien aktibismoagatik eta adoreagatik, jarrera bakezale baina era berean erronkarako prest nahitaez zapaltzen dituen botere autokratiko baten aurrean. Erdoganek 2021ean genero indarkeriaren aurkako Istanbuleko Hitzarmenetik Turkia erretiratzea ez da kasualitatea.

Guzti hau pairatzen duena turkiar herri osoa da, bere aniztasun osoan.

Lurrikarak agerian utzi du zabalean ustelkerian murgilduta dagoen erregimen baten ondorioak, non garapen neurrigabeak hirigintzako legeria guztia zapaltzen baitu, non meskiten eraikuntza geldiezina da muturreko islamizazioak behartuta. Erdoganek berak jauregi ikusgarria eta izugarria eraiki du Ankaran, lurzoru urbanizaezinean.

Salatu behar da halaber Europar Batasunaren eta bere Estatu kideen gelditasuna eta adeitasuna, guzti onen berri direlako, baina isilik daudelako era berean. Erdoganek zoragarri esplotatzen dituen interes ekonomiko eta geopolitikoak babesten dituzte eta berak Otomandar inperio berri bat sortzeko ametsak betetzeko erabiltzen du.

Hala ere, Erdoganen erregimena kolokan dago. Lurra bere oinen azpian irekitzen da.

Lorena López de Lacalle, Nazioarteko Politika Idazkaria eta EALko Lehendakaria.

Alderdi guztiak, salbuespenik gabe, bete-betean inplikatzen dira Euskal Herriko bake-prozesuan;
Eskuin unionistatik hasi eta ezker independentistaraino, agintari gorenak buru, mahai inguruan eseri dira luzeegi pairatzen darabilgun gatazka armatu eta politikoari amaiera emateko moduaz hitz egiteko. “Ezin gara 2036ra iritsi zauri irekiekin. Ezin diogu beste belaunaldi bati ezarri guk bizitako sufrimendua eta liskarra. Edozertarako prest gaude bakearen alde; eskerrik asko gizarte zibilari egin beharreko bidea erakusteagatik eta begiak irekiarazteagatik”.
Irudikatzen ahal duzue halako adierazpenik? Ia fantasia politikoa da Bidasoaren alde honetan. Baina Iparralden gertatzen ari den egitatea da. Alderdi eta eragile politiko guztiak aho batekoak dira; errepublikanoetatik hasita, Modem, UDI, ezker osoa, ekologistak, eta jakina, abertzaleak, GUZTIEK, argi dute dute Bake Bidea ez dagoela bukatuta. Eta gogorarazten dute, halaber, Espainian eta Frantzian ohiko legea aplikatu behar dela; ohiko lege osoa, baina ohiko legea besterik ez, salbuespenik gabe. Salbuespenezko politika horien artean, jakina, espetxe-politika dago.
Hauexek izan ziren Etchegaray Lehendakariaren hitzak Aieteko Adierazpenaren urteurrenaren ondoren: “Parisen ez gaituzte entzun nahi. Euskal Herria ez al dago jada Frantzian? Arazoak konpontzeko orduan Frantzia existitzen ez bada, esan beharra dago. Presoena edo euskararena bezalako gaietan aurrera egin nahi dugunean, orduan frantziar estatua zailtasun handia bihurtzen da. Euskadi bere berezitasunak dituen lurraldea da; hobe du Frantziak horretaz jabetzea soluzioen bidean aurkitu nahi bagaitu”. Irudikatzen ahal duzue halako adierazpenik Urkullu lehendakariaren ahotan?

Max Brisson, Les Républicains-eko senataria Pirinio Atlantikoetako eskualdetik: “Presoen auzia konpondu behar da dagoeneko; jasanezina da igarotzen den minutu bakoitza. Justizia trantsizionaletik urrun gaude oraindik. Ikuspegi partekatua eraiki behar dugu, objektibotasunez, baina sufrimendu guztiak eta desadostasun guztiak geureganatuz. Gainditu beharreko bi oztopo ditugu: Estatuaren indiferentzia batetik, eta gure artean borrokatzeko dugun erraztasuna. Adostasuna gasolinaz balitu behar dugu; horrek jarriko bait gaitu martxan”. Irudikatzen ahal duzue halako adierazpenik Alberto Catalan senatariaren ahotan?

Irudimen ariketa hori zaila zaigu, baina egin beharra dago benetan Euskal Herria bakean ikusi nahi badugu; Giza Eskubideak urratu gabe eta salbuespenezko legerik gabe, politikak arazo sozialak konpontzeko eta eztabaida guztiak onartzeko balioko duen. Eta eztabaidetan, jakina, herri gisa dagokigun Autodeterminazio eskubidearen aitorpena demokratikoki emango den.

Irudimena hezurmamitzen joan dadin, emakume politikari belaunaldi berriei ere bide eman behar diogu. Emakumeak diot emakumeen falta sumatzen dudalako ETArik gabeko 10 urte hauen atzerabegiran. Kontua ez da ez garela egon, baizik eta berriz ere historiatik ezabatuak izan garela. Lerro hauetatik, nire aitortzarik zintzoena bidali nahi diet Rosa Rodero, Maixabel Lasa, María Jauregi, Dolores Gonzalez Katarain, Rosa Lluch… bezalako bakearen aldeko emakumeei; eta Ahotsak-en parte hartu zuten emakume guztiei, filosofia honen baitan ibiltzeagatik lanean: gatazkaren izaera politikoa onartzea, konponbidean emakumeen parte-hartzea aldarrikatzea, emakumeak ere gatazkaren parte diren heinean, eta konponbide politiko eta demokratikoaren beharra aldarrikatzea, bai eta euskal herritarren erabakitzeko eskubidea ere. Hau 2006an izan zen. 15 urtetan, zenbat giza enpatia eta ausardia politiko utzi dugun bidean!

Eta belaunaldi berria diot, zeren gurea, “bake modua on” jartzen saiatzen bagara ere, bada bere erosotasun espaziotik mugitzen tematzen denik. Bakea egiteko modua irauliko diguten gazteak behar ditugu; iraultza behar dugu orain arte eraikitzeko gai izan ez garenari beldur gabe eta eskuzabaltasunez ekiteko; egia, justizia, erreparazioa, eta noski, ez errepikatzea. Biktima guztiei zor diegu, isilean eta fokurik gabe lan egin dutenei, bakea gatazkaren zitalkeri guztien gainetik jartzen jakin dutenei… Eta “nik ez dut Euskadi Bakean ikusiko, baina zuk, alabatxo, ahal duzun guztia eman ezazu gerta dadin” esan dutenei. Horregatik guztiagatik, eta horiengatik guztiengatik, egin dezagun gure irudimenaz bakearen iraultza.

“Van a tratar de atizar el ambiente para el referéndum”. Esta advertencia la hacía en septiembre de 1979 el Lehendakari del Consejo General Vasco Carlos Garaikoetxea. Con esta frase, Garaikoetxea exhortaba a la ciudadanía vasca sobre la importancia de lograr el autogobierno para Euskadi (por supuesto, Navarra incluida), y lo difícil que sería lograr el pleno cumplimiento de éste por parte de las instituciones españolas; 41 años más tarde, los gobiernos vascos y navarros siguen sin poder gobernar con plenitud de poderes, pero no será porque aquel Lehendakari o el primer gobierno vasco no puso su empeño en ello.

Una vez pasado ese 25 de octubre de 1979 que tantas vueltashadado, pero tan pocas competencias ha traído, el partido al que pertenecíamos muchos de nosotros prefirió negociar la comodidad con Madrid, que arremangarse e implicarse para construir un estado vasco políticamente soberano, socialmente justo, y culturalmente abierto con el que nos habíamos comprometido incluso en plena dictadura.

Así es como un 4 de septiembre de 1986, gente que no estaba de acuerdo con paralizar las obras de la construcción nacional, personas que firmemente creían que solo mediante vías pacíficas y cumpliendo escrupulosamente con los derechos humanos podríamos lograr nuestro objetivo de una Euskadi progresista, hombres y mujeres luchadores crearon Eusko Alkartasuna.

EA desde sus inicios ha sido un partido en el que se ha discutido mucho. Y es que no entendemos otra manera de confrontación política si no es contraponiendo razones, argumentos y ejemplos diferentes. Un buen y sano debate sobre políticas diferentes y sobre Política. En eso llevamos 35 años empeñadas; en que debatamos y decidamos sobre lo que como sociedad nos afecta, lo que nos preocupa, lo que nos interesa y lo que nos mueve.

Y gracias a ese espíritu inconformista, rebelde y negociador hemos conseguido grandes  cosas para Euskal Herria; hemos conseguido que Osakidetza haya sido un servicio público de salud referente en Europa, aunque ahora la estén recortando y privatizando. Hemos conseguido que las Haurreskolas y las Escuelas públicas vascas hayan sido modelo a seguir para la integración de alumnos y alumnas de diferentes culturas, aunque ahora las estén “gethizando” y precarizando. Hemos conseguido autorizar y programar centros privados de Educación – nuestras Ikastolas- de manera que sigan educando e inculcando los valores de la Euskal Herria que queremos. Hemos conseguido una radiotelevisión vasca y en Euskera, aunque hoy día la mayor inversión vaya a su programación en castellano, y no se apueste por la producción propia. Hemos conseguido ser pioneros a la hora de crear Planes contra el Cambio Climático, aunque después de nosotras (con Esther Larrañaga y Sabin Intxaurraga a la cabeza) nadie los pusiera en marcha, o en el caso del vertedero  de Zaldibar se hayan marchado de rositas.  En fin, que hemos sido capaces de construir todo un gobierno, para gestionar todo un país, aunque los ejecutivos actuales trabajen para desmantelar todos esos logros; Euskaltel,  parques enteros de vivienda pública, subcontratación de ambulancias, una ertzaintza sin filosofía de “herri zaintza”…

A este desmantelamiento de nuestro gobierno y de nuestro país hay que hacerle frente; desde lo público, desde lo social, desde la justicia social y el progresismo. Y para eso, hace ya 10 años creamos Bildu; para reunir a toda esa gente que no vive en el País que quisiera. Creamos Bildu para que cada quién aportara desde lo suyo. Creamos Bildu porque hoy día, la política y Euskal Herria no funcionan según jerarquías obsoletas de partidos constreñidos. El modo de hacer, entender y compartir la política ha cambiado durante estos 41, 35 o 10 años. Y es importante dar con nuevas maneras de hacer y entender la política, si queremos seguir solucionando y conduciendo nuestro País hacia una república progresista basada en la justicia social.

Eusko Alkartasuna está a las puertas de un congreso, y no desvelo ningún secreto si digo que hay quienes se aferran a lo sempiterno desde aquel 4 de septiembre de 1986. Van a tratar de atizar del ambiente para el congreso. Y por supuesto, también hay quien quiere seguir cogiendo la atxurra, y pico y pala, seguir construyendo la mejor herramienta para gobernar un país, con su gente y su entorno; y si para ello tenemos que discutir y negociar hasta la saciedad, así lo haremos, porque el diálogo y la “alkartasuna” es nuestra savia.

Gurea gizarte langilea da, borrokalaria eta ausarta. Emakume eta gizon askok bizitza eman dute guztion eskubide eta askatasunaren defentsan. Eta baita ere burugogorra da euskal gizartea; bakea garesti ordaintzen dela jakin arren, berau bilatu eta aurkitu ondoren, gurean ezartzen tematuta gaude. Euskal gizarte zibilak biktima guztiei eman die hitza eta konfiantza. Euskal gizarteak ez du ahazten, eskubideen urraketa oro, edota errepresio zein tortura kasuak aitortzera arte egia eskatzen jarraitu behar dugulako. Eta noski, bere odolean darama ETAren krimenen oinazea.

Eta horrekin guztiarekin ere aurrera doa, bakegintzan eta elkarbizitzan bidegile. Artean, alderdi politiko gehienak erretrobisoreari begira bizi dira alderdikoi, Euskal Herriak pairatutako gatazka urteak patrimonializatu nahian, edo.

Bagara benetako bakea, memoria osoa eta biktima guztientzako aitortza lortzeko erakunde, mugimendu, fundazio, alderdi, familia eta antolakunde ezberdinekin urte luzez gabiltzanak. Eta honetan dihardugun bitartean, PNV eta PSEk alderdikeritik Herri interesetik baino gehiago duen mozioa aurkeztu dute. Fernando Buesa fundazioa- beste batzuen artean- izanik mozioaren eragile, uste dugu laguntza baino oztopo dela Euskal Herriko benetako elkarbizitzarako. Eta hau diogu Jaurlaritzak daraman txertaketa kudeaketa kaltegarritik fokoa atera, eta biktima batzuengan soilik jartzen duelako foko hori, beste biktima batzuen mina areagotuz.

Mozio hau bezalako alde bateko ekimenak, elkarrekin landu ez badira, konfrontazioa elikatzen dute, eta gizarte zibilaren lana boikoteatu, bide batez. Bakearen alde lan egin nahi badugu, ekin diezaiogun elkarlanetik, guztion artean, ez dezagun sentitu Benedetti poetak zioena: “en realidad somos un país tan peculiar, que quien pacifique a los pacificadores un buen pacificador será”.

Elkarbizitzaren alde lan egin nahi badugu, egin dezagun gizalegez. Ulertu dezagun gizalegezkoa dela gertuko norbait kartzelatik irteten denean poztea, eta gizalegezkoa dela benetako birgizarteratze prozesuan laguntzea. Ulertu dezagun norbait askatzen dutela ospatzea ez dela inondik eta inora ETAko biktimak inolaz iraintzeko, gutxiesteko edo mespretxatzeko.

Eusko Alkartasunatik beti arbuiatu izan dugu bortizkeria oro, datorren tokitik datorrela, eta hain sutsuki defendatu ditugu eskubide guztiak pertsona guztientzat. EArentzat benetako elkarbizitza eraikitzeko hain nabari eta beharrezkoa den premisa hau, funtsezko zaigu halaber bide honetan aurrera egiteko; ez da legezkotasun edo zilegizkotasun kontua; errespetua eta enpatiarena baizik.

ETAren oinordeko edo horrelako edozein lerdokeri deitzen digutenoi gogorarazpen bat luzatu nahi diegu; EH Bildu da gaur gaurkoz biktima guztiak aitortzen dituen eta memoria osoa aldarrikatzen duen indar politiko bakarra, Euskal Herriaren bakegintzan eta elkarbizitzan urratsak ematen jarraitzen dugun bitartean. Tamalez, ezin dezakegu berdina esan Espainiako eta Frantziako gobernu zein alderdien alde.

Bilduren eraketa bera bakearen aldeko apustu argia da. Apustu horretan denok genuen asko jokoan; eta irabazi genuen. Jada 3 urte pasa dira ia ETA guztiz desagertu zenetik, Euskal Herriko zein nazioarteko jende askoren lan ixil eta beharrezkoari esker. Orain, bera gabe bizitzen ikasi behar dugu, normaltasun berriak hau ere bait dakar bere baitan. Eta normalizazio honetan, normala behar du presoak birgizarteratu nahi izateak bakegile bilakatu daitezen. Normalizazio honetan, arauak betetzeak normala behar du presoak Euskal Herriko kartzeletara gerturatzeko, zigorraren 3/4ak beteak dituztenak edo larriki gaixo daudenak askatzeko, edo oraindik batuketak egiten ez dakiten umeek ez ditzaten hainbeste kilometro batu euren motxiletan gurasoak ikusi ahal izateko.

Euskal gizarte zibilak erakusten digu zein den egin beharreko bidea; ekin diezaiogun bada. Bakoitza bere erritmora, postura ezberdinak ulertuz, eta beti pertsona guztien eskubideak errespetatuz. Alderdioi tokatzen zaigu bakegintza, elkarbizitza eta normalizaziorantzako aurrerapauso horiek indartzea, urte luzeegitan itolarrian izan gaituen egoerara bueltatu ez gaitezen. Bakea zorrozteko garaia da; ekin diezaiogun.

Eba Blanco de Angulo
Eusko Alkartasunako Idazkari Nagusia

Beldur guztien gainetik

Hau lortzea posible da. Egin izan dugu, eta egin dezakegu berriro ere. Horretarako baina, emakumeak behar ditugu erabaki esparru guztietan; politikan, enpresa munduan, akademian, kulturan, zientzian, lege esparruan, eta noski, zaintza lanetan ere bai.

Justizia sozialean oinarritutako gizarte bat eraikitzea ezinbestekoa zaigu emakumeok aske izatea nahi badugu. Horretan dihardugu; gure buruak ahaldunduz, beste alor, herri eta pentsamenduetako emakumeekin saretuz; zapi guztien azpitik eta beldur guztien gainetik, ahizpatasunak ematen digun bultzadarekin hegan, askatasunera.

Lohitzune Txarola Gurrutxaga
Eusko Alkartasunako Giza Eskubideen Idazkaria

Pello Urizar Karetxe